Februari

Geschreven door Karel Wolters 

Aangezien 2012 een schrikkeljaar is, telt deze maand één dag meer dan de volgende drie jaar. Een complete Maancyclus duurt 29-en een halve dag, daarom mist er in februari met meestal 28 dagen wel eens één van de benoemde Maan-fasen. Maar zelfs in een schrikkeljaar komt dat nog voor. En dat precies is dit jaar het geval, we missen deze maand het eerste kwartier. De laatste keer dat we een Maan-fase tekort kwamen in een schrikkel-februari was 72 jaar geleden. De volgende keren dat zoiets voorkomt zijn in 2052 en 2092.

De astronomische wetten zijn zó precies en de (on)regelmatigheden van de verschijnselen zó goed bekend, dat deze "voorspellingen" gedaan kunnen worden, en zo is het met alle zaken die in de maandoverzichten genoemd worden. In de Sterrengidsen komen nog veel meer verschijnselen aan de orde. 

In februari is er een jaar-record in de burgerlijke klok-tijd van de  doorgang van de Zon door de meridiaan, als de Zon dus precies in het zuiden staat (culminatie). In onze contreien (6 graden oosterlengte) is dat gemiddeld 36 minuten na 12 uur 's-middags, gedurende de zomertijd zelfs 1 uur en 36 minuten na twaalven. Maar omdat de omloopsnelheid van de Aarde rond de Zon niet constant is en de aardas een hoek maakt met die baan, is het moment van zonne-culminatie niet constant het jaar door. Het verschil tussen 36 minuten en de culminatie is 11 februari het grootst in negatieve zin, de Zon gaat dan ruim 14 minuten later dan het  gemiddelde door het zuiden, dus pas om 12 uur 50 minuten (op 6 gr O.L.). (De andere kant op vindt een record plaats op 2 november). Wie er meer over wil weten komt op vrijdag-avonden naar de sterrenwacht in Zevenaar.

Alle "blote oog" planeten zijn deze maand te zien. Mercurius in de laatste week vlak na zonsondergang, Venus is 's-avonds langer te zien. Mars komt boven de horizon enkele uren na zonsondergang, in de loop van de maand steeds vroeger. Jupiter is avondplaneet en gaat steeds eerder onder, aan het eind van de maand al vóór middernacht. Saturnus tenslotte is een object voor de tweede helft van de nacht.

Enkele minuten vóór het begin van deze maand bereikt ster RZ Cassiopeia haar minimum, in de volgende 5 uur komt ze langzamerhand weer tot haar normale helderheid, te zien met verrekijker of kleine telescoop. Rond half twee wordt een ster door de Maan bedekt; op verschillende plaatsen varieert de precieze tijd, computer-programma LOW geeft op de seconde nauwkeurig aan wanneer dit met de telescoop mee te maken is.

In de avond van 2 februari staan de vier grote Jupiter-manen alle ten westen van de planeet, rechts naast de planeet dus in de grote verrekijker, met een kleine telescoop is het duidelijker te zien. In de nachten van 2 en 3 februari is met een telescoop de passage van komeet Garradd langs de bolvormige sterrenhoop M 92 te volgen, met een digitale camera is het een uitdaging dit te fotograferen.

Er zijn weer enkele sterbedekkingen op 3 en 4 februari, raadpleeg de Sterrengids of LOW.

Avond en nacht van 6 op 7 februari is een volledige cyclus van helderheids-afname en -toename van RZ Cas weer te volgen met verrekijker  en kleine telescoop. Op 8 februari rond 9 uur 's-avonds vinden we in het oosten Regulus, Maan en Mars bij elkaar in de buurt. De vroege avonden van 9 en 10 februari kunnen we Venus heel dicht bij Uranus zien. Een grote verrekijker is minstens nodig, met een kleine telescoop moet het zeker lukken.

Rond de ochtendschemering van 10 februari staat de Maan ten zuiden van Mars en op 12 februari ten zuiden van Spica, dan is ook Saturnus in de buurt te vinden.

Avond en nacht van 12 op 13 februari is er weer een cyclus van RZ Cas te volgen met de kleine telescoop. Met het blote oog is van die andere bedekkings-variabele ster Algol zo'n cyclus te zien in de avond en nacht van 14 op 15 februari. Algol vinden we in het sterrenbeeld Perseus dan tussen zuid en west.

Op 16 februari staan de vier grote Jupiter-manen weer gezamenlijk ten westen van de planeet. Vóór de ochtendschemering van 19 februari is met een kleine telescoop de maan Titan van Saturnus te zien, ze staat dan bijna maximaal ten westen van de planeet.

Op 22 februari rond kwart voor zeven 's-avonds is het een sport om met de verrekijker de heel "jonge" Maan op te sporen. Ze staat dan 6 graden rechts van Mercurius. De volgende avond is de Maan opgeschoven tot boven Mercurius, en gemakkelijk te zien. De Jupiter-manen zijn weer alle vier ten westen van de planeet te vinden. De volgende avond (24/2) rond kwart voor acht staat het maantje Callisto zeer dicht boven Jupiter, bekijk dit met een kleine telescoop. Maantje Europa heeft zich achter de planeet verscholen.

De avonden van 25 t/m 17 februari rond negen uur richten we ons oog in westelijke richting op Venus en Jupiter. We merken op dat de nog jonge Maan zich dicht, rechts, langs beide planeten voort beweegt. Op de 27ste is de Maan al een eindje voorbij Jupiter en rond negenuur 20 minuten bedekt ze een ster van de Ram. De Maan is dan voor ongeveer een derde verlicht en de ster is in de kijker behoorlijk helder (mag.6), misschien is het zelfs mogelijk de bedekking met een vastgezette verrekijker te zien. De avond erna staan voor de verandering de heldere Jupiter-manen alle vier ten oosten van de planeet.

Het laatste uur van de schrikkel-avond van februari 2012 vinden we de Maan enkele graden ten noorden van ster Aldebaran in de Stier.

Terug naar het maandoverzicht