Mercuriusovergang

Gepubliceerd op 29-04-2016

Zeldzame mini-eclips met veilig zonnefilter te volgen. - In de middag van maandag 9 mei is vanuit Europa bij helder weer een zeldzaam hemelverschijnsel zichtbaar. Tussen 13:12 en 20:41 uur schuift de planeet Mercurius als een zwarte stip over het heldere oppervlak van de zon....

Tot nu toe zijn slechts enkele Mercuriusovergangen waargenomen; voor het laatst op 8 november 2006. Het verschijnsel speelde vroeger een belangrijke rol in de bepaling van de juiste afstand tussen de aarde en de zon. Een Mercuriusovergang treedt op wanneer de planeet Mercurius exact tussen de aarde en de zon door beweegt. In feite is sprake van een soort 'mini-eclips', maar het wordt niet donker zoals bij een echte zonsverduistering, wanneer de maan voor de zon schuift. Het zwarte silhouet van de planeet Mercurius houdt slechts één promille van het zonlicht tegen.

Mercurius is iets kleiner als de aarde. De planeet staat echter op ongeveer 60 miljoen kilometer afstand van de zon. Mercurius overgangen zijn niet zo zeldzaam als de Venusovergang, deze is een keer in de 243 jaar. Doordat de baan van Mercurius een beetje scheef ligt ten opzichte van die van de aarde. Gezien vanaf de aarde beweegt de planeet daardoor meestal boven of onder de zon langs. Slechts ca 13 keer per eeuw komen de drie hemellichamen exact op één lijn te staan. Op 9 mei 2016 vindt opnieuw een Mercuriusovergang plaats. Van de overgang in 2016 is alleen het eerste deel vanuit Nederland zichtbaar. Het laatste deel zal zeer dicht bij de horizon zijn. Daarna zal het weer tot 11 november 2019 duren voordat dit verschijnsel opnieuw optreedt.

Een overgang van de planeet Mercurius komt ongeveer 14 keer per eeuw voor. De volgende overgang, gedeeltelijk zichtbaar in Nederland, is op 11 november 2019. Mercurius is de planeet die het dichtst bij de Zon staat. Het is de kleinste planeet in ons zonnestelsel en ook veel kleiner dan de Zon, maar liefst 285 keer! In werkelijkheid is de Zon 1.391.684 km in diameter en Mercurius maar 4.879 km. 

De Mercuriusovergang is met het blote oog zichtbaar, maar dan is het wel nodig om een veilig zonnefilter te gebruiken, zoals een speciale eclipsviewer of eclipsbril. Corona Borealis te Zevenaar heeft voor dit verschijnsel speciale viewers ontwikkeld, te koop via deze website. Op de onderste helft van de zon is dan een kleine, donkere stip te zien. Zonder bescherming naar de zon kijken levert een permanente beschadiging van de ogen op!!! Veiliger is het om het beeld van de zon te projecteren met een telescoop of een verrekijker op statief. Draai het kijkeroculair zo ver mogelijk naar buiten, richt het instrument op de zon door naar de vorm van de schaduw te kijken, en projecteer het zonsbeeld op een wit vel papier. Kijk echter NOOIT direct door de kijker naar de zon, en richt de kijker ook niet te lang achter elkaar op de zon, om oververhitting te voorkomen.

Veel publiekssterrenwachten, planetaria en wetenschapscentra organiseren in verband met de Mercuriusovergang speciale activiteiten en kijkdagen, zodat het verschijnsel veilig en onder begeleiding is waar te nemen. Op internet is de Mercuriusovergang ook te volgen, via talloze webcams over de hele wereld. Dus zelfs wanneer het in Nederland bewolkt is, hoeft niemand het unieke hemelverschijnsel te missen.  

Zevenaar, 29 april 2016

 

Terug naar het nieuwsoverzicht